9 BOUWSTENEN VOOR HIGH PERFORMING TOEZICHTSORGANEN

DE TOEGEVOEGDE WAARDE VAN DE NIEUWE GENERATIE

DOOR PROF. DR. MIJNTJE LÜCKERATH

In deze snel veranderende tijd komen er veel nieuwe ontwikkelingen op organisaties af. Denk aan digitale transformatie en de behoefte aan nieuwe businessmodellen om de continuïteit van organisaties te waarborgen. Ook de toezichthoudende organen van organisaties hebben met deze nieuwe ontwikkelingen te maken. Om als toezichtsorgaan een antwoord te kunnen formuleren op deze nieuw ontwikkelingen, is een juiste beoordeling en inzicht in de betekenis daarvan van groot belang.

Dit vraagt om een frisse blik, eigentijdse kennis en kunde, en nieuwe perspectieven. Kortom, dat vraagt om een nieuwe generatie jonge toezichthouders en commissarissen die op basis van hun kennis en kunde, naast hun baan, samen met anderen waarde willen toevoegen aan een organisatie, én daar veel voldoening en plezier uithalen.

In deze onepager van prof. dr. Mijntje Lückerath, hoogleraar Corporate Governance aan TIAS School for Business and Society, kom jij erachter hoe jij als beginnend commissaris of toezichthouder van waarde kan zijn. De onepager gaat in op:

  • Het toezichtsorgaan en zijn taak
  • De 9 bouwstenen van high performing toezichtsorganen
  • Hoe jij een belangrijke bijdrage kan leveren
  • Welke competenties jij nodig hebt om je taak effectief uit te voeren
  • Welke uitdaging je aan gaat als je besluit commissaris te worden

HET TOEZICHTSORGAAN EN ZIJN TAAK

In onderzoek naar de bijdrage van toezichtsorganen aan organisaties werd voorheen vooral gekeken naar het aandeelhoudersrendement of andere korte termijn financiële prestaties. Tegenwoordig wordt van een toezichtsorgaan verwacht dat er een bijdrage wordt geleverd aan het creëren van waarde voor álle belanghebbenden op de lange termijn. Dit betekent dat het niet alleen meer gaat om de belangen van de aandeelhouders, ook waardecreatie voor klanten, medewerkers, financiers, leveranciers en de samenleving telt mee. De huidige taak van een toezichtsorgaan kun je als volgt formuleren: het waarborgen van de lange termijn continuïteit door de belangen van verschillende belanghebbenden af te wegen, waarbij er een goede balans is tussen het verleden en de toekomst van de financiële en niet-financiële prestaties van de onderneming of organisatie. Voor toezichtsorganen van organisaties worden 2 termen gebruikt. Voor de duidelijkheid worden deze hier nog even genoemd. Bij een BV of NV wordt de term ‘raad van commissarissen’ gehanteerd, bij een vereniging, stichting of coöperatie ‘raad van toezicht’. Toezichthouders en commissarissen hebben in feite dezelfde functieomschrijving, het verschil zit hem in de organisatievorm. Voor het gemak wordt in het vervolg van deze onepager met de term ‘commissaris’ zowel commissaris als toezichthouder bedoeld.

HET MODEL VOOR HIGH PERFORMING TOEZICHTSORGANEN

Welke acties je als raad van commissarissen moet ondernemen om als individuele commissaris en als collectief goed te presteren is geen harde wetenschap. Er bestaat geen boek dat je uit je hoofd kunt leren of een examen dat je af kan leggen. Een diploma heeft dan ook weinig waarde, maar dat wil niet zeggen dat een opleiding niet relevant zou zijn. Wel zijn er 9 aspecten die het functioneren van een toezichtsorgaan beïnvloeden en afhankelijk van de situatie waarin een organisatie verkeert, meer of minder impact hebben. Deze verschillende aspecten kun je zien als de 9 bouwstenen van high performing toezichtsorganen.

De 9 bouwstenen

  • Teamrollen
  • Effectiviteit: de optimale zittingsduur van de commissaris
  • Verleden & Toekomst: de balans tussen verleden, heden en toekomst
  • Samenstelling
  • Verantwoording: het afleggen van verantwoording aan belanghebbenden
  • Bestuur & Toezicht: de relatie tussen bestuur en toezicht
  • Taken: de formele en informele taken
  • Bias: het voorkomen van Bias
  • Zelfevaluatie

De toegevoegde waarde van de nieuwe generatie

Bouwstenen waar jij een belangrijke bijdrage aan kunt leveren:

Juist vanwege de nieuwe snelle opeenvolgende ontwikkelingen waarmee organisaties te maken hebben, en de verschuiving van aandacht naar alle stakeholders, is een nieuwe generatie commissarissen in staat het verschil te maken in de boardroom dynamics.

WELKE COMPETENTIES HEB JE NODIG OM DIRECT IMPACT TE HEBBEN?

Wanneer jij als nieuwe commissaris binnen het team nieuwe gedachten op tafel weet te leggen die van belang zijn voor het functioneren van het team, bouw je autoriteit op en heb je direct impact. Dit doe je goed wanneer je bepaalde vragen wel weet te stellen en andere juist niet. Het is daarom slim om, voordat je zitting neemt in een toezichtsorgaan, van tevoren inzicht te krijgen in hoe de hazen lopen, wat je moet doen (formele taken) en hoe doe je dat het beste kunt doen (informele taken). Competenties voor formele taken Van een commissaris wordt verwacht dat hij in staat is de rollen van toezichthouder en adviseur, van werkgever en ambassadeur te combineren. De formele taken gaan gepaard met financiële en juridische aspecten. Het kunnen lezen en begrijpen van een financiële rapportage en daarover de juiste vragen kunnen stellen, is daarvoor een vereiste. Competenties voor informele taken Bij de informele taken draait het om de boardroom dynamics. Als commissaris ben je onderdeel van een team dat niet dagelijks bij elkaar komt. Dat vraagt van jou dat je begrijpt hoe je als collectief functioneert. Daarnaast vraagt de commissarisfunctie om effectieve gesprekstechnieken waarin je de kritische toezichtrol met de vertrouwende adviesrol kunt combineren. Wanneer een van de 2 rollen dominant is, levert toezicht immers geen waarde op of vernietigt het zelfs waarde.

Voor een goede balans tussen de rollen van kritisch toezichthouder en vertrouwend adviseur is empathisch vermogen een must. Met andere woorden, je bent je er van bewust wat jouw vraag/gedrag met die ander doet. Daarnaast ben je waardevol wanneer je in staat bent een zinvolle bijdrage te leveren aan de afweging van de belangen van de verschillende stakeholders. Ook als deze recht tegenover elkaar staan.

DE UITDAGING

Voor een jonger of minder ervaren nieuw lid in een raad die al gepokt en gemazeld is, is het best lastig om zijn/haar zienswijze over het voetlicht te brengen. Stevig in je schoenen staan, helpt in dit geval enorm. Daarnaast heeft de voorzitter een hele belangrijke rol te vervullen. Hij/zij kan ervoor zorgdragen dat het proces in de raad goed verloopt zodat de nieuwe leden hun perspectieven en inzichten kunnen delen. Wanneer de voorzitter daar geen oog voor heeft, wordt het erg lastig. Maak daarom een zorgvuldige keuze.

Niet alleen de organisatie of sector is van belang, ook zicht op het team waarin je terechtkomt, is een belangrijk aspect om mee te wegen. Kom je in een raad waarin jij afwijkt van het gemiddelde profiel, en de voorzitter weet het proces in het collectief niet goed te begeleiden, dan gaat het je heel veel energie kosten om gehoord te worden en zaken voor elkaar te krijgen die vanuit jouw perspectief belangrijk zijn. Jij bepaalt uiteraard zelf of dat het waard is.

Prof. dr. Mijntje Lückerath is hoogleraar Corporate Governance aan TIAS School for Business and Society en aan Tilburg University. Haar onderzoek richt zich op de rol van de Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur en corporate governance, met name waar het gaat om langetermijnwaardecreatie en boardroomdynamics (inclusief onze biases, onafhankelijkheid, evaluatie, transparantie en diversiteit).

Ze is de auteur van de jaarlijkse Nederlandse 'Female Board Index' en co-auteur van het jaarlijkse Nationaal Commissarissen Onderzoek. Mijntje Lückerath is (hoofd)redacteur van het Jaarboek Corporate Governance (Kluwer). Daarnaast is of was zij lid van de Raad van Commissarissen van Achmea, NRC Media, Diergaarde Blijdorp, KNGF Geleidehonden en de ASN Beleggingsinstellingen.

Direct stevig in je schoenen staan en autoriteit opbouwen? Het in de vingers krijgen van de formele en informele taken waar je als nieuwe commissaris voor staat, gaat je enkel door leren in de praktijk wel lukken. Maar, zonder stevige basis loop je ook de kans een grote achterstand op te lopen in het opbouwen van je autoriteit binnen het team. Een achterstand die moeilijk in te halen is.

Wil je direct met veel enthousiasme aan de slag en impact hebben? Het Beginnend Commissaris en Toezichthouder Programma is toegankelijk voor professionals die de ambitie en het uitzicht hebben op een commissariaat of een toezichthoudende functie, of met een eerste positie als commissaris of toezichthouder en maximaal 2 jaar ervaring als lid van een boardroom. Lees meer over het Beginnend Commissaris en Toezichthouder Programma en vraag de online brochure aan:

Meer informatie over het Beginnend Commissaris en Toezichthouder Programma? Neem voor persoonlijk advies gerust contact met mij op.

Esther van Zijp Program Adviser +31 13 466 8641

Our vision We believe business exists to serve society

Our purpose

We develop leaders who serve society by transforming business

Our ambition

We are the go-to-school for business transformation that serves society. An international hub for life long development for leaders who want to have an impact on society through business, now and in the future.

TIAS #Neverstopasking At TIAS, we encourage people to Never Stop Asking. To be critical and inquisitive. And at the same time creative and focussed on collaboration.


NEVER STOP ASKING

TILBURG UNIVERSITY

EINDHOVEN UNIVERSITY

OF TECHNOLOGY